{"id":2406,"date":"2026-11-09T09:46:54","date_gmt":"2026-11-09T08:46:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.wittylife.pl\/?p=2406"},"modified":"2026-11-09T09:50:24","modified_gmt":"2026-11-09T08:50:24","slug":"dopamina-i-adhd","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.wittylife.pl\/?p=2406","title":{"rendered":"Dopamina i ADHD. Jak dzia\u0142a uk\u0142ad dopaminergiczny?"},"content":{"rendered":"\n

Dopamina i ADHD<\/strong> to temat, w kt\u00f3rym cz\u0119sto pada pytanie, czy w ADHD dopaminy jest za ma\u0142o. \u017beby zrozumie\u0107, sk\u0105d wzi\u0119\u0142o si\u0119 to uproszczenie, warto przyjrze\u0107 si\u0119 temu, jak neurony wytwarzaj\u0105 i uwalniaj\u0105 dopamin\u0119, jak odbieraj\u0105 j\u0105 receptory oraz jak transporter DAT pomaga wygasi\u0107 sygna\u0142. Punktem wyj\u015bcia do tego artyku\u0142u jest ksi\u0105\u017cka Dopamina<\/em> Daniela Z. Liebermana i Michaela E. Longa.<\/p>\n\n

Dopamina to hormon czy neuroprzeka\u017anik?<\/h2>\n

Dopamina mo\u017ce pe\u0142ni\u0107 obie funkcje.<\/strong> W m\u00f3zgu dzia\u0142a g\u0142\u00f3wnie jako neuroprzeka\u017anik, czyli substancja, za pomoc\u0105 kt\u00f3rej neurony wp\u0142ywaj\u0105 na aktywno\u015b\u0107 innych kom\u00f3rek. W uk\u0142adzie hormonalnym dopamina uwalniana przez neurony podwzg\u00f3rza dociera z krwi\u0105 do przedniego p\u0142ata przysadki i hamuje wydzielanie prolaktyny<\/strong>, hormonu zwi\u0105zanego m.in. z produkcj\u0105 mleka.<\/p>\n\n

Jak neuron wytwarza i przekazuje dopamin\u0119?<\/h2>\n
    \n
  1. Produkcja.<\/strong> Enzym zwany hydroksylaz\u0105 tyrozynow\u0105 przekszta\u0142ca aminokwas tyrozyn\u0119 w L-DOPA. Kolejny enzym, dekarboksylaza DOPA, przekszta\u0142ca L-DOPA w dopamin\u0119.<\/li>\n
  2. Pakowanie i uwalnianie.<\/strong> Bia\u0142ko VMAT2 przenosi dopamin\u0119 do p\u0119cherzyk\u00f3w. Kiedy impuls elektryczny dociera do zako\u0144czenia neuronu, nap\u0142yw jon\u00f3w wapnia uruchamia po\u0142\u0105czenie p\u0119cherzyk\u00f3w z b\u0142on\u0105 kom\u00f3rki. Dopamina trafia do przestrzeni mi\u0119dzy kom\u00f3rkami.<\/li>\n
  3. Odbi\u00f3r sygna\u0142u.<\/strong> Dopamina wi\u0105\u017ce si\u0119 z receptorami. Pi\u0119\u0107 typ\u00f3w receptor\u00f3w dzieli si\u0119 na dwie rodziny, D1-podobn\u0105 i D2-podobn\u0105. Efekt zale\u017cy od rodzaju receptora i kom\u00f3rki, na kt\u00f3rej si\u0119 znajduje. Cz\u0119\u015b\u0107 receptor\u00f3w D2 dzia\u0142a na samych neuronach dopaminowych i mo\u017ce ogranicza\u0107 dalsze uwalnianie dopaminy.<\/li>\n
  4. Wychwyt zwrotny i wygaszanie sygna\u0142u.<\/strong> W wielu obszarach m\u00f3zgu transporter DAT przenosi cz\u0119\u015b\u0107 dopaminy z powrotem do neuronu. Mo\u017ce ona zosta\u0107 ponownie umieszczona w p\u0119cherzyku albo roz\u0142o\u017cona. W metabolizmie dopaminy uczestnicz\u0105 m.in. enzymy MAO i COMT.<\/li>\n<\/ol>\n
    \n \"Dopamina\n
    Jak neurony przekazuj\u0105 sygna\u0142 dopaminowy? Uproszczony schemat synapsy.<\/figcaption>\n<\/figure>\n\n

    Z czego sk\u0142ada si\u0119 uk\u0142ad dopaminergiczny?<\/h2>\n

    Tworz\u0105 go neurony wytwarzaj\u0105ce dopamin\u0119, ich po\u0142\u0105czenia z innymi obszarami oraz receptory, transportery i enzymy reguluj\u0105ce sygna\u0142. Cztery g\u0142\u00f3wne szlaki r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 tym, sk\u0105d biegn\u0105, dok\u0105d docieraj\u0105 i w jakich procesach uczestnicz\u0105.<\/p>\n

    \n \n \n
    Cztery g\u0142\u00f3wne szlaki dopaminergiczne<\/caption>\n
    Szlak<\/th>Sk\u0105d i dok\u0105d biegnie<\/th>Przyk\u0142adowa funkcja<\/th><\/tr><\/thead>\n
    Mezolimbiczny<\/th>Z pola brzusznego nakrywki m.in. do j\u0105dra p\u00f3\u0142le\u017c\u0105cego<\/td>Motywacja i uczenie si\u0119 na podstawie nagr\u00f3d<\/td><\/tr>\n
    Mezokortykalny<\/th>Z pola brzusznego nakrywki do kory przedczo\u0142owej<\/td>Pami\u0119\u0107 robocza i kierowanie zachowaniem zgodnie z celem<\/td><\/tr>\n
    Nigrostriatalny<\/th>Z istoty czarnej do grzbietowej cz\u0119\u015bci pr\u0105\u017ckowia<\/td>Kontrola ruchu i uczenie si\u0119 nawyk\u00f3w<\/td><\/tr>\n
    Guzowo-lejkowy<\/th>Z podwzg\u00f3rza do okolicy, z kt\u00f3rej dopamina dociera z krwi\u0105 do przysadki<\/td>Hamowanie wydzielania prolaktyny<\/td><\/tr>\n <\/tbody>\n <\/table>\n<\/figure>\n\n

    Dlaczego dopamina ma zwi\u0105zek z oczekiwaniem?<\/h2>\n

    Gdy niespodziewanie pojawia si\u0119 nagroda, aktywno\u015b\u0107 cz\u0119\u015bci neuron\u00f3w dopaminowych na kr\u00f3tko ro\u015bnie. Kiedy m\u00f3zg uczy si\u0119, \u017ce okre\u015blony sygna\u0142 zapowiada nagrod\u0119, reakcja mo\u017ce si\u0119 pojawi\u0107 ju\u017c na sam\u0105 zapowied\u017a. Je\u015bli spodziewana nagroda si\u0119 nie pojawi, aktywno\u015b\u0107 tych neuron\u00f3w mo\u017ce na chwil\u0119 spa\u015b\u0107.<\/p>\n

    Badacze nazywaj\u0105 to b\u0142\u0119dem przewidywania nagrody<\/strong>. To r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy tym, czego m\u00f3zg si\u0119 spodziewa\u0142, a tym, co si\u0119 wydarzy\u0142o. Pomy\u015bl o d\u017awi\u0119ku powiadomienia. Je\u015bli wielokrotnie zapowiada\u0142 ciekaw\u0105 wiadomo\u015b\u0107, mo\u017ce przyci\u0105ga\u0107 uwag\u0119 jeszcze przed spojrzeniem na ekran.<\/p>\n\n

    Co wiemy o dopaminie w ADHD?<\/h2>\n

    Przegl\u0105d bada\u0144 z 2024 roku wskazuje na udzia\u0142 sygnalizacji dopaminowej w ADHD. Dowody, \u017ce u podstaw ADHD le\u017cy og\u00f3lny niedob\u00f3r dopaminy, s\u0105 ograniczone. Znaczenie ma r\u00f3wnie\u017c to, gdzie i kiedy dopamina si\u0119 uwalnia, jakie receptory j\u0105 odbieraj\u0105 i jak szybko sygna\u0142 wygasa<\/strong>.<\/p>\n

    Zauwa\u017cenie bod\u017aca, kt\u00f3ry zapowiada szybk\u0105 nagrod\u0119, i utrzymanie w pami\u0119ci celu <\/b>, kt\u00f3rego efekt zobaczysz za tydzie\u0144, to dwa r\u00f3\u017cne zadania dla m\u00f3zgu. Oba mog\u0105 anga\u017cowa\u0107 dopamin\u0119, a ich przebieg zale\u017cy od pracy konkretnych obwod\u00f3w.<\/p>\n\n

    Dopamina i ADHD. Czym r\u00f3\u017cni si\u0119 ilo\u015b\u0107 dopaminy od dzia\u0142ania jej sygna\u0142u?<\/h2>\n

    Wyobra\u017a sobie dwa zako\u0144czenia nerwowe, kt\u00f3re uwalniaj\u0105 podobn\u0105 ilo\u015b\u0107 dopaminy. W jednym transporter szybko wychwytuje j\u0105 z powrotem, w drugim dopamina d\u0142u\u017cej pozostaje w przestrzeni mi\u0119dzy kom\u00f3rkami. Cho\u0107 pocz\u0105tkowo uwolni\u0142o si\u0119 jej tyle samo, receptory maj\u0105 r\u00f3\u017cny czas kontaktu z dopamin\u0105. To przyk\u0142ad tego, jak wychwyt zwrotny mo\u017ce zmienia\u0107 sygna\u0142. W badaniach nad ADHD liczy si\u0119 wi\u0119c zar\u00f3wno ilo\u015b\u0107 dopaminy, jak i spos\u00f3b, w jaki poszczeg\u00f3lne obwody m\u00f3zgu przekazuj\u0105 i odbieraj\u0105 jej sygna\u0142.<\/p>\n\n

    \u0179r\u00f3d\u0142a<\/h2>\n